پرش به محتوا 
لرزش فرمان هنگام ترمز معمولاً زمانی حس می‌شود که فشار لنت روی دیسک، چرخش چرخ یا حرکت قطعات جلوبندی یکنواخت نیست. این لرزش ممکن است فقط در سرعت بالا، پس از گرم شدن ترمزها یا همراه با ضربان پدال رخ دهد. شدت کم آن نیز نباید نادیده گرفته شود؛ زیرا ایرادی که ابتدا تنها روی فرمان حس می‌شود می‌تواند سایش دیسک و لنت را بیشتر کند و پایداری خودرو را در ترمز شدید کاهش دهد. در این راهنما ۷ علت رایج، روش تشخیص و راه رفع هرکدام را بررسی می‌کنیم.
اگر فرمان فقط پس از فشردن پدال می‌لرزد، مجموعه ترمز چرخ‌های جلو نخستین بخش مورد بررسی است. هر بار که قسمت ضخیم‌تر یا ناهموار دیسک از میان لنت‌ها عبور می‌کند، نیروی رفت‌وبرگشتی به کالیپر، سگدست و فرمان می‌رسد. راننده این نوسان را به شکل تکان‌های پی‌درپی در فرمان حس می‌کند.
لرزش دائمی در سرعت مشخص، حتی بدون ترمز، بیشتر با بالانس چرخ، لاستیک یا رینگ ارتباط دارد. ضربان پدال همراه با تکان فرمان نیز احتمال ناهمگونی سطح یا ضخامت دیسک را بیشتر می‌کند. این تفاوت‌ها مسیر عیب‌یابی را کوتاه می‌کنند، اما تشخیص نهایی باید با بازدید و اندازه‌گیری انجام شود.
عبارت رایج «تاب داشتن دیسک» تمام حالت‌های این مشکل را توضیح نمی‌دهد. تغییر ضخامت دیسک، لنگی جانبی، داغی موضعی، نصب نادرست و لقی قطعات فرمان می‌توانند نشانه‌ای شبیه به هم داشته باشند.
دیسک باید در تمام محیط خود ضخامت تقریباً یکسانی داشته باشد. اگر بخشی از آن اندکی ضخیم‌تر یا نازک‌تر شود، لنت و پیستون کالیپر در هر دور عقب و جلو می‌روند. این حرکت به مدار هیدرولیک و فرمان منتقل می‌شود و گاهی پدال نیز زیر پا ضربان می‌زند.
سایش نامنظم، رسوب ماده اصطکاکی لنت و استفاده طولانی از دیسک فرسوده از دلایل این وضعیت هستند. ضخامت باید در چند نقطه با میکرومتر سنجیده و با حداقل ضخامت حک‌شده روی دیسک یا داده سازنده مقایسه شود. نگاه کردن به سطح دیسک برای این تشخیص کافی نیست.
اگر دیسک کاملاً هم‌راستا با توپی نچرخد، لنت‌ها را در هر دور به طرفین هل می‌دهد. زنگ‌زدگی، گردوغبار یا براده میان دیسک و توپی می‌تواند همین لنگی کوچک را به وجود آورد. این ایراد پس از مدتی به سایش نامساوی ضخامت دیسک نیز منجر می‌شود.
تعمیرکار لنگی را با ساعت اندیکاتور اندازه می‌گیرد. پیش از نصب دیسک نو باید سطح توپی تمیز، سلامت خود توپی کنترل و عدد لنگی با محدوده اعلامی سازنده سنجیده شود. تعویض دیسک بدون رسیدگی به محل نشستن آن ممکن است لرزش را پس از مدت کوتاهی برگرداند.
ترمزهای پیاپی در سرازیری، گیر کردن کالیپر یا نگه داشتن طولانی پدال پس از توقف سنگین، حرارت را در بخش‌هایی از دیسک متمرکز می‌کند. لکه‌های آبی یا تیره، بوی سوختگی و افت موقت قدرت ترمز از نشانه‌های هشدار هستند. گرمای شدید می‌تواند سطح اصطکاک را ناهمگون کند و لرزش را در ترمزهای بعدی بیشتر کند.
اگر چرخ غیرعادی داغ است، خودرو باید در محل امن متوقف شود و دیسک داغ با آب سرد تماس نداشته باشد. راهنمای علت داغ شدن دیسک ترمز نشانه‌ها و عوامل این ایراد را با جزئیات بیشتری شرح می‌دهد.
بستن پیچ‌ها با ترتیب نادرست یا گشتاور بسیار متفاوت، فشار یکنواختی روی رینگ و مجموعه دیسک وارد نمی‌کند. استفاده بی‌ضابطه از بکس بادی نیز می‌تواند پیچ‌ها را بیش از حد سفت کند. پس از باز و بسته شدن چرخ، گشتاور پیچ‌ها باید طبق عدد سازنده و به ترتیب ضربدری کنترل شود.
شل بودن پیچ چرخ خطر فوری دارد و فقط یک علت لرزش نیست. اگر لرزش درست پس از تعویض لاستیک، پنچرگیری یا سرویس ترمز شروع شده، کنترل نصب چرخ و دیسک باید در اولویت باشد.
حرکت سخت پیستون یا پین‌های راهنمای کالیپر باعث می‌شود فشار لنت داخلی و خارجی برابر نباشد. یک لنت ممکن است سریع‌تر ساییده شود، روی دیسک کشیده بماند یا هنگام ترمز با شدت متفاوتی درگیر شود. در کنار لرزش، بوی داغی، گرد زیاد روی یک رینگ و انحراف خودرو نیز دیده می‌شود.
لنت‌های یک محور باید جفت و با کد فنی یکسان نصب شوند. اختلاف شدید ضخامت لنت‌های دو سمت یا میان لنت داخلی و خارجی، نشانه‌ای برای بررسی کالیپر است. مقاله زمان تعویض لنت ترمز معیارهای بازدید لنت را توضیح می‌دهد.
ترمزگیری وزن بیشتری را به محور جلو منتقل می‌کند. اگر بلبرینگ چرخ، سیبک، بوش طبق، سرمیل فرمان یا اتصالات تعلیق لقی داشته باشند، این جابه‌جایی بار لرزش را آشکارتر می‌کند. صدای تقه روی دست‌انداز، سایش نامنظم لاستیک یا حس خلاصی در فرمان سرنخ‌های کمکی هستند.
این قطعات باید روی جک و با روش ایمن بازدید شوند. لقی بلبرینگ یا اتصالات فرمان با تکان دادن ساده فرمان از داخل کابین به‌طور قطعی مشخص نمی‌شود و ممکن است چند ایراد هم‌زمان وجود داشته باشد.
بالانس نبودن چرخ معمولاً در بازه‌ای از سرعت، بدون نیاز به ترمز، فرمان را می‌لرزاند؛ اما فشار ترمز می‌تواند شدت آن را بیشتر کند. تاب رینگ، برآمدگی لاستیک، جدا شدن بخشی از آج یا افتادن وزنه بالانس نیز باید بررسی شوند.
اگر لرزش در سرعت ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت وجود دارد و هنگام ترمز بیشتر می‌شود، بازدید هم‌زمان ترمز و چرخ منطقی است. بالانس مجدد به‌تنهایی ایراد دیسک یا لقی جلوبندی را رفع نمی‌کند.
زمان و محل احساس لرزش، مسیر بررسی را مشخص‌تر می‌کند. جدول زیر فقط یک راهنمای اولیه است و جای اندازه‌گیری تخصصی را نمی‌گیرد.
| نشانه | احتمال بیشتر | بررسی پیشنهادی |
|---|---|---|
| لرزش فقط هنگام ترمز در سرعت بالا | تغییر ضخامت یا لنگی دیسک جلو | اندازه‌گیری ضخامت و لنگی دیسک |
| ضربان پدال همراه با لرزش فرمان | سطح یا ضخامت نامنظم دیسک | کنترل دیسک، توپی و نصب |
| لرزش پس از گرم شدن ترمز | داغی موضعی یا گیر کردن کالیپر | مقایسه دمای چرخ‌ها و سایش لنت |
| لرزش بدون ترمز در سرعت مشخص | بالانس، لاستیک یا رینگ | بازدید چرخ و بالانس |
| لرزش همراه با تقه یا خلاصی فرمان | لقی جلوبندی یا بلبرینگ | بازدید تعلیق و اتصالات فرمان |
عیب‌یابی باید از شرح دقیق نشانه‌ها شروع شود و سپس چرخ، ترمز و جلوبندی به ترتیب بررسی شوند. باز کردن قطعات پیش از ثبت شرایط لرزش ممکن است سرنخ اصلی را از بین ببرد.
مشخص کنید لرزش در چه سرعتی آغاز می‌شود، فرمان می‌لرزد یا پدال، ترمز سرد است یا گرم و آیا خودرو هم‌زمان به یک سمت می‌رود. اگر انحراف نیز وجود دارد، راهنمای کشیدن ماشین هنگام ترمز به تفکیک این دو نشانه کمک می‌کند.
فشار باد سرد، برآمدگی یا پارگی لاستیک، سلامت رینگ و وجود وزنه‌های بالانس کنترل می‌شوند. سپس گشتاور پیچ‌های چرخ با ابزار کالیبره و ترتیب درست سنجیده می‌شود. رانندگی با پیچ شل یا لاستیک آسیب‌دیده ایمن نیست.
پس از باز کردن چرخ، سطح دیسک از نظر شیار عمیق، ترک، تغییر رنگ و رسوب بررسی می‌شود. اندازه‌گیری ضخامت در چند نقطه و کنترل لنگی با ساعت اندیکاتور، تفاوت میان دیسک فرسوده و نصب نادرست را روشن می‌کند. حد مجاز برای هر خودرو متفاوت است و باید از اطلاعات فنی همان خودرو گرفته شود.
ضخامت لنت داخلی و خارجی، حرکت پین‌ها، وضعیت گردگیر پیستون و آزاد شدن چرخ پس از رها کردن پدال بررسی می‌شود. سطح براق و شیشه‌ای، ترک یا آلودگی لنت می‌تواند اصطکاک را ناپایدار کند. اگر پس از نصب لنت نو صدا هم شنیده می‌شود، دلایل سوت کشیدن لنت ترمز بعد از تعویض باید جداگانه سنجیده شوند.
تعمیرکار لقی اتصالات فرمان، بوش‌ها، سیبک‌ها، بلبرینگ و پایه‌های تعلیق را کنترل می‌کند. این مرحله به‌خصوص زمانی مهم است که لرزش روی دست‌انداز، هنگام پیچیدن یا بدون ترمز نیز حس می‌شود.
ادامه رانندگی بدون بررسی توصیه نمی‌شود؛ چون منشأ لرزش می‌تواند دیسک فرسوده، قطعه لق یا چرخ شل باشد. اگر لرزش شدید است، قدرت ترمز کم شده، پدال پایین می‌رود، صدای ساییدگی فلز شنیده می‌شود یا خودرو از مسیر منحرف می‌شود، در محل امن توقف کنید و از امداد یا حمل خودرو کمک بگیرید.
لرزش خفیف نیز ممکن است با هر بار ترمز بیشتر شود. تماس نامنظم لنت و دیسک، سایش هر دو قطعه را سرعت می‌دهد و هزینه تعمیر را بالا می‌برد. خاموش شدن موقت نشانه پس از سرد شدن ترمز دلیل بر رفع ایراد نیست.
روش تعمیر به عددهای اندازه‌گیری‌شده و وضعیت قطعات بستگی دارد. تراش دیسک فقط زمانی قابل بررسی است که ضخامت نهایی بالاتر از حد مجاز سازنده بماند و سطح دیسک ترک یا آسیب حرارتی جدی نداشته باشد. در غیر این صورت، دیسک‌های یک محور باید جفت تعویض شوند.
هنگام تعویض قطعات مصرفی، کد فنی باید با مدل خودرو و نوع کالیپر هماهنگ باشد. خرید لنت ترمز سازگار با خودرو احتمال نصب قطعه ناهماهنگ و برگشت مشکل را کاهش می‌دهد.
سطح توپی پیش از نصب دیسک باید کاملاً تمیز باشد و لنگی همان زمان اندازه‌گیری شود. پیچ‌های چرخ با دست در رزوه قرار می‌گیرند و سپس با آچار ترک‌متر و ترتیب ضربدری سفت می‌شوند. فشار نامساوی پیچ‌ها می‌تواند مجموعه تازه نصب‌شده را دوباره دچار سایش ناهماهنگ کند.
در دوره آب‌بندی دیسک و لنت نو، ترمزهای شدید و پشت‌سرهم انجام نشوند؛ مگر در شرایط اضطراری. همچنین پس از یک توقف سنگین، نگه داشتن طولانی پدال می‌تواند ماده اصطکاکی را به‌طور نامساوی روی دیسک داغ بنشاند. کنترل دوره‌ای ضخامت لنت، وضعیت گردگیر کالیپر و فشار باد لاستیک‌ها نیز از برگشت نشانه جلوگیری می‌کند.
چرا فرمان فقط در سرعت بالا و هنگام ترمز می‌لرزد؟
تغییر ضخامت یا لنگی دیسک جلو در سرعت بالا بیشتر حس می‌شود. بالانس چرخ و وضعیت جلوبندی نیز باید کنترل شوند.
آیا لرزش فرمان همیشه از تاب دیسک ترمز است؟
خیر. نصب نادرست دیسک، آلودگی توپی، کالیپر گیرکرده، پیچ‌های چرخ، بلبرینگ و قطعات جلوبندی نیز می‌توانند همین نشانه را داشته باشند.
آیا با بالانس چرخ لرزش هنگام ترمز رفع می‌شود؟
اگر لرزش بدون ترمز و در سرعت مشخص هم وجود داشته باشد، بالانس اهمیت دارد. لرزشی که فقط با فشردن پدال آغاز می‌شود معمولاً به بررسی ترمز نیاز دارد.
دیسک ترمز لرزان را باید تراش داد یا عوض کرد؟
این تصمیم به ضخامت، میزان لنگی، ترک و آسیب حرارتی بستگی دارد. اگر ضخامت پس از تراش به زیر حد سازنده برسد، تعویض جفت دیسک‌ها لازم است.
چرا پس از تعویض دیسک و لنت فرمان می‌لرزد؟
تمیز نشدن توپی، لنگی محل نصب، گشتاور نادرست پیچ‌ها، آب‌بندی نامنظم یا ایراد کالیپر می‌تواند پس از نصب قطعات نو لرزش بدهد.
جمع‌بندی
علت لرزش فرمان هنگام ترمز بیشتر به تغییر ضخامت یا لنگی دیسک جلو مربوط است، اما داغی موضعی، نصب نادرست چرخ، کالیپر گیرکرده، لقی بلبرینگ و ایراد لاستیک یا جلوبندی نیز باید بررسی شوند. زمان بروز لرزش و محل احساس آن سرنخ خوبی می‌دهد، ولی اندازه‌گیری دیسک، کنترل توپی و مقایسه لنت‌های دو سمت برای تشخیص دقیق ضروری است. رسیدگی زودهنگام از سایش بیشتر قطعات و افت پایداری خودرو هنگام توقف جلوگیری می‌کند.
